De staal- en waterbouw hebben Nederland op de kaart gezet als waterbouwland, met zijn infrastructuur van havens, kanalen, bruggen, waterkeringen en sluizen. Een oer-Hollandse werkomgeving die vraagt om een stevige waarborg van de arbeidsveiligheid. Daarom investeert De Klerk Water- en Staalbouw Werkendam in versterking van de veiligheidsorganisatie en veiligheidscultuur.

Een mooie startklus voor Vos, toen hij er 5 jaar geleden zijn carrière als veiligheidskundige begon. Het bedrijf maakte een grote sprong voorwaarts op de Veiligheidsladder, maar Vos meent dat opdrachtgevers in hun focus op veiligheid niet moeten doorslaan en de balans tussen veiligheid en werkbaarheid in het oog moeten houden.

Wie op de A27 van Gorinchem naar Breda rijdt, kan het niet ontgaan: de werkzaamheden voor verbreding van de snelweg en de bouw van een nieuwe brug over de Boven-Merwede zijn gestart. De Klerk werkt mee aan de realisatie van de nieuwe brug en realiseert pal naast de brug aan de Gorinchemse zijde zijn grootste staalbouwlocatie. De veiligheid rond dit type projecten zijn dagelijkse kost voor Vos, na zijn vliegende start in 2021. Sindsdien bouwt hij mee aan professionalisering van de veiligheidsorganisatie.

Hoe kwam die klus op jouw pad?

"Ik was afgestudeerd op de opleiding Integrale Veiligheidskunde (IVK) aan de Avans Hogeschool en maakte via een stageopdracht bij een grote aannemer kennis met de weg- en waterbouw. Via een dorpsgenoot die bij De Klerk in Werkendam werkte, hoorde ik dat het bedrijf een veiligheidskundige zocht en ik besloot te solliciteren. Het klikte direct en ik kon aan de slag."

"Het bedrijf wilde de veiligheidsorganisatie professionaliseren en een veilige werkcultuur bij alle medewerkers promoten. Zij zagen mij als een mooie toevoeging aan het bestaande team en ik kreeg daar een stevige rol in. In het begin had ik het best lastig als jong ventje dat vers uit de schoolbanken kwam. Wat kon ik de oude rotten die al heel hun leven in het vak zitten nu vertellen over veilig werken, terwijl ik de wereld van de waterbouw nog maar amper kende?"

De Vos kreeg goede ondersteuning van twee senior veiligheidskundige collega's. Om het bedrijf en zijn werkomgeving goed te leren kennen, werkte hij mee in de uitvoering bij de bouw van een auto-afzetsteiger in Oss. Daar leerde hij veel over de praktijk van de staal- en waterbouw en de risico's in de branche.

Wat maakt de waterbouw tot een risicovolle werkomgeving?

"Je werkt in een heel dynamische omgeving, waar je letterlijk aan alle kanten ogen en oren moet hebben om de veiligheid te waarborgen. Het is op of aan het water, op schepen, pontons of kades, dus te water raken is een evident risico. Altijd een reddingsvest dragen als je op of langs het water werkt is dus een ijzeren regel."

"Verder worden er met grote kranen en installaties zware gewichten en grote volumes getakeld, zoals buispalen en damwanden. Bij dergelijk hijs- en hefwerk moet je, behalve voor vallende objecten, aandacht hebben voor balans en stabiliteit in een omgeving met stroming en golfslag. Soms doen mensen ook hun werk in besloten ruimten en op grote hoogte en vinden er las- en snijwerkzaamheden plaats. Heel veel typen arbeidsrisico's komen dus samen bij projecten in de waterbouw, afhankelijk van de aard van het project."

Het bedrijf wil veiligheid op het werk steviger organiseren, was daar een specifieke aanleiding voor?

"Een belangrijke reden is dat opdrachtgevers, zoals Rijkswaterstaat, provincies en havenbedrijven, sinds enkele jaren steeds strengere eisen aan aannemers stellen rond het borgen van de veiligheid. Bijvoorbeeld dat zij kunnen aantonen dat ze op minimaal trede 3 van de Veiligheidsladder zijn gecertificeerd. Dat zien opdrachtgevers als een kwaliteitswaarborg die bijdraagt aan het voorkomen van arbeidsongevallen met letsel of omgevingsimpact. Als je als bedrijf dat niveau niet kan aantonen, kun je niet inschrijven op opdrachten."

"De Klerk had zelf ook al de ambitie om de arbeidsveiligheid te versterken en structureel in te bedden in de bedrijfsvoering. In de afgelopen 6 jaar heeft het bedrijf daaraan invulling gegeven. In enkele jaren tijd groeide het personeelsbestand van 130 naar 220 werknemers; daar passen een professionele veiligheidsorganisatie en veiligheidscultuur bij. De Veiligheidsladder is een mooi instrument dat houvast geeft en concrete veiligheidsdoelstellingen benoemt."

Hoe heeft De Klerk invulling gegeven aan deze ambitie voor kwaliteitsverbetering en wat was jouw rol daarin?

"De veiligheidsafdeling is sterk uitgebreid met nieuwe functionarissen. Om het thema veiligheid meer aandacht te geven, hebben we onder andere een campagne opgezet en een artiest ingehuurd. Die laatste liet op ludieke wijze in een filmpje bij verschillende typen werkzaamheden zien hoe het wel en niet moet. Die campagne was een mooi moment om ook de door het bedrijf ontwikkelde veiligheidsapp te lanceren, naast de '10 basisveiligheidsregels van De Klerk'. Verder zijn er werkinstructies gemaakt waarmee de verantwoordelijken op de bouwplaats hun medewerkers veiligheidsbriefings kunnen geven."

"Zelf houd ik mij vooral bezig met de veiligheidscultuur op de werkvloer, door gesprekken met mensen te voeren. Daarmee beginnen we al bij de onboarding van nieuwe medewerkers. Die krijgen bij hun introductie een gedegen instructie over de veiligheidsregels en -waarden die we als bedrijf nastreven. Met bewustwording aan de voorkant is de meeste veiligheidswinst te boeken. Een belangrijke slogan in het bedrijf is: 'Altijd tijd voor veiligheid'."

Was die professionaliseringsslag maken in veiligheid makkelijk of kwam je ook weerstand tegen?

"Bewustwording en veiligheidscultuur zijn lastige zaken om te managen: die steunen vooral op gedrag. Terwijl 99% van ons gedrag onbewust is en daardoor moeilijk te veranderen. Je hebt in deze sector bovendien te maken met mensen die vaak al hun halve leven op en rond het water werken. De Klerk heeft 13 schepen, waarmee medewerkers op het water klussen uitvoeren als het slaan van damwanden en het bouwen van werkeilanden, steigers en kades."

"Die schepen hebben vaste bemanningen die jarenlang op het schip werken en er soms zelfs verblijven. Die mensen zijn zo één geworden met hun werkomgeving dat ze water niet als belangrijkste risico ervaren, want ze zijn ermee opgegroeid. Dat kan zorgen voor een zekere risicoblindheid, dus moet je van tijd tot tijd mensen toch weer scherp houden met een briefing of gesprek. Herhaling is de kracht van de boodschap."

Een van de doelstellingen van de professionalisering was aan te tonen dat De Klerk een voldoende hoog veiligheidsniveau heeft om aan de eisen van opdrachtgevers te voldoen. Is dat doel behaald met jullie aanpak?

"Ja, we hebben aantoonbaar flinke stappen gezet op de Veiligheidsladder. Toen we van start gingen met het verbetertraject zaten we tussen trede 2 en 3 en was onze belangrijkste wens een certificering op trede 3. Tijdens de eerste audit bleek dat we op dat niveau zaten. Dat betekent dat we ons in het werk voldoende bewust waren van risico's en planmatig maatregelen troffen om veilig werken te bevorderen."

"ijdens de laatste audit afgelopen jaar zijn we voor het tweede jaar op rij gecertificeerd op trede 4, omdat we veilig werken inmiddels in onze beleidscyclus hebben verankerd. Daar zit wel een paar jaar tussen: een bewuste keuze. We wilden het eerder behaalde trede 3-niveau eerst 2 tot 3 jaar handhaven om het goed te laten aarden bij alle medewerkers. We zijn gegroeid in kwaliteit in een tempo dat bij ons past en haalbaar is. Je moet verbeteringen nooit geforceerd doordrukken, dan bereik je je doel alleen op papier."

Dus alle doelen zijn bereikt? Of liggen er nog uitdagingen, ook voor jou als veiligheidskundige?

"Een voortdurende uitdaging is om de optimale balans te vinden tussen veiligheid en werkbaarheid. Wij ervaren dat betrokkenen bij nieuwe werken in de waterbouw sommige regels erg rigide toepassen, waardoor maatregelen weleens hun doel voorbijschieten. Bijvoorbeeld waar het gaat om het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen op bepaalde plaatsen. Zo kunnen opdrachtgevers eisen dat alle werknemers die bij een project betrokken zijn op ieder moment en op iedere plek een veiligheidshelm of veiligheidsbril dragen. Maar aan een landmeter die vanaf een kade metingen uitvoert en ver wegblijft van werkzaamheden, krijg ik die veiligheidsbrilverplichting niet altijd uitgelegd."

"Ook zien we steeds meer dat het fulltime aanwezig zijn van een veiligheidskundige een vereiste is, zonder dat daar een goede onderbouwing voor is. Je moet je afvragen of de veiligheid op de werklocatie daarmee echt verbetert. Opdrachtgevers moeten kunnen vertrouwen op de professionaliteit van de uitvoerende aannemers. Daarnaast vind ik dat de focus op risico's soms veel te gedetailleerd is. Bij sommige projecten krijgen we een risicomatrix met werkrisico’s en bijbehorende maatregelen van vele tientallen pagina's dik. Daar is bijna niet doorheen te komen. Beperk zo'n matrix tot de projectspecifieke bijzondere risico’s. Dit landt beter bij de uitvoering."

Wat zijn jouw verdere plannen en ambities bij De Klerk? Heb je nog een eigen doel dat je wilt bereiken?

"Ik heb mijn plek hier helemaal gevonden. Het is machtig mooi om als veiligheidskundige bij te dragen aan een veilige uitvoering van grote projecten in de waterbouw. Daarvan staan er de komende jaren nog heel veel op de planning in Nederland. De charme van mijn werk is de mix van bureauwerk en werken met mensen bij toezicht en inspectie op bijzondere projectlocaties."

"Momenteel volg ik de opleiding voor Hogere Veiligheidskundige. Ik ben hier binnengekomen als IVK'er, niet vanzelfsprekend voor een bedrijfstak als deze. Ik heb inmiddels intern veel aanvullende kennis opgedaan, maar vanwege het technische karakter van het werk vind ik een HVK-diploma toch wel een vereiste."

"Voor die opleiding werk ik aan een afstudeerscriptie, met als onderzoeksvraag hoe we veilig gedrag meetbaar kunnen maken in de bedrijfsvoering. Dat sluit mooi aan op het verbeterproces dat we bij De Klerk hebben doorlopen. Ik wil graag tools ontwikkelen waarmee we de bereikte resultaten op het gebied van veilig gedrag van medewerkers kunnen meten, zodat veiligheid stapje voor stapje in onze volledige bedrijfsvoering integreert."