Ongeveer elk half jaar informeert de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de Tweede Kamer over de voortgang van de Arbovisie 2040. Dit traject om de arbeidsomstandigheden in Nederland te verbeteren startte in 2021 onder minister Van Gennip met de hoofdlijnennota Arbovisie 2040. In mei 2023 bracht de Sociaal Economische Raad (SER) een eerste advies uit.  

We zijn inmiddels 1 jaar verder en hebben er nog 17 te gaan. Wat is de stand van zaken op dit moment? Dit zijn de ontwikkelingen van 10 thema's in het laatste halfjaar.

1. Financiële prikkels om preventie door werkgevers te verbeteren 

Probleem: Veel werkgevers investeren onvoldoende in preventieve maatregelen. Dit omdat ze de voordelen van preventie niet direct ervaren, maar de kosten wél.  

Ontwikkeling: Er staat een onderzoek in de steigers om te bepalen welke financiële prikkels effectief kunnen zijn om preventie te stimuleren. Het onderzoek zal zowel positieve als negatieve financiële prikkels analyseren. 

Vervolg: Het daadwerkelijke onderzoek start binnenkort en zal naar verwachting in 2025 worden afgerond. 

2. Verbeteren van de beschikbaarheid en kwaliteit van RI&E's 

Probleem: De risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) vormt de kern van het arbobeleid en is bovendien wettelijk verplicht. Maar slechts 35% van alle bedrijven heeft een volledige RI&E. 

Ontwikkeling: De minister is gestart met het uitwerken van 2 aanbevelingen uit het eerste deeladvies van de SER: 

• Start-RI&E: Wat is de definitie van een Start-RI&E, hoe kan deze ontwikkeld worden en wat is dan de juridische status ervan? 
• Digitale melding: Hoe ga je om met digitale melding van de RI&E, wat houdt het in en welke organisaties zijn hierbij betrokken? 

Vervolg: Naast het bovenstaande komt de minister over een half jaar ook met de conclusies uit de evaluatie van het Meerjarenprogramma RI&E. 

3. Eenvoudige en duidelijke arboregelgeving 

Probleem: Werkgevers en werkenden hebben soms onvoldoende kennis van de arboregelgeving. Zij ervaren deze als moeilijk, onduidelijk en versnipperd. Hierdoor vinden ze het lastig om deze regelgeving goed na te leven. 

Ontwikkeling: Om de ervaren problemen in de arboregelgeving aan te pakken, worden 3 stappen genomen: 

1. Een stakeholderanalyse om de belangrijkste belanghebbenden te identificeren en inzicht te krijgen in de problemen die zij ervaren
2. Een afwegingskader om de meest effectieve opties te bepalen om de arboregelgeving eenvoudiger en duidelijker te maken
3. Een concreet plan van aanpak voor de verbetering van de grootste ervaren problemen in de arboregelgeving

Vervolg: Oplevering van het plan van aanpak volgt naar verwachting in oktober 2024. Daarmee is de verkenningsfase afgerond en start de uitvoeringsfase. 

4. Ketens, opdrachtgevers en zzp'ers 

Probleem: De Arbowet legt de grootste verantwoordelijkheid voor gezond en veilig werken bij de werkgever. Maar tegenwoordig zijn er veel meer verschillende arbeidsrelaties, die complexer kunnen zijn. Wie is dan verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid op de werkvloer? 

Ontwikkeling: De overheid werkt aan uitgebreide voorstellen, met zowel wettelijke als niet-wettelijke maatregelen, gericht op: 

1. Verantwoordelijkheid van opdrachtgevers in de Arbowetgeving
2. Ketenaansprakelijkheid vaststellen voor arbeidsomstandigheden
3. Dubbele rollen van arbeidsrelaties in de keten beoordelen
4. Beschermingsniveau voor zzp'ers evalueren

Vervolg: Oplevering van het plan van aanpak volgt naar verwachting in het najaar van 2024. 

5. Melding van beroepsziekten en van ongezonde en onveilige situaties in bedrijven 

Probleem: Bedrijfsartsen en arbodiensten zijn wettelijk verplicht beroepsziekten te melden bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB). Dit gebeurt echter te weinig. 

Ontwikkeling: Er loopt een inventarisatie van relevante voorbeelden uit andere landen. De minister kijkt ook naar de mogelijkheid en wenselijkheid om beroepsziekten te melden bij de Arbeidsinspectie en het niet-melden beboetbaar te maken. 

Vervolg: De minister werkt aan een basis voor een kennisontwikkelingsprogramma stoffengerelateerde beroepsziekten. Het huidige werkprogramma loopt van 2023-2025. 

6. Medezeggenschap en het instellen van een VGWM-commissie 

Probleem: De betrokkenheid van werknemers bij het arbobeleid is laag. Het idee is dat een vaste commissie voor veiligheid, gezondheid, welzijn en milieu (VGWM-commissie) als verplicht onderdeel van de ondernemingsraad (or) hierin verbetering zou kunnen brengen. 

Ontwikkeling: Uit een interne analyse blijkt dat de huidige Arbowet niet volledig voldoet aan de Europese Kaderrichtlijn Arbeidsomstandigheden, vooral wat betreft de raadpleging van werknemers. Dit betekent dat herziening van artikel 12 van de Arbowet nodig is om beter aan te sluiten bij de Europese regels. Daardoor is een specifieke VGWM-commissie wellicht niet meer nodig. 

Vervolg: Een conceptwetsvoorstel voor herziening van artikel 12 Arbowet is naar verwachting gereed in het vierde kwartaal van 2024. 

7. Arbeidsgerelateerde zorg en arbocuratieve samenwerking 

Probleem: In de Arbovisie zet het kabinet stevig in op preventie. Maar de arbozorg moet beter, net als de samenwerking tussen arbozorg en curatieve zorg (de arbocuratieve samenwerking).  

Ontwikkeling: Er loopt een onderzoek naar de rol, taken en deskundigheid van de preventiemedewerker. Dit brengt de mogelijkheden om de positie van de preventiemedewerker te versterken in kaart. 

Vervolg: Het is de intentie van de minister om in 2025 conclusies te trekken en de Kamer te informeren over eventuele maatregelen. 

8. Oprichting van een expertbureau grenswaarden  

Probleem: Het is nodig om sneller en beter onderbouwde grenswaarden vast te stellen. De FNV en de SER GSW hebben al in 2021 aanbevolen een expertbureau in te stellen. 

Ontwikkeling: ABD Topconsult heeft op verzoek van SZW een advies uitgebracht over de opzet van zo'n expertbureau. De SER GSW heeft positief gereageerd op dit advies. 

Vervolg: Naar verwachting zal het expertbureau in 2025 van start gaan. 

9. Verbetering van de kennisinfrastructuur  

Probleem: Kennis over gezond en veilig werk is vaak versnipperd of sluit niet genoeg aan op de dagelijkse praktijk. 

Ontwikkeling: De minister heeft TNO en RIVM gevraagd om de huidige kennisinfrastructuur in beeld te brengen. Inclusief informatie over waar kennis aanwezig is, hoe die doorstroomt, hoe die in de praktijk landt en welke 'reis' de gebruiker doorloopt. 

Vervolg: Naar verwachting is dit onderzoek eind 2024 of begin 2025 afgerond. 

10. Evaluatie van het instrument zelfregulering en horizontaal toezicht 

Probleem: Werkgevers die 'aan preventie doen' moeten hun preventieve maatregelen wel geregeld bijstellen – met de arbobeleidscyclus en monitoring.  

Ontwikkeling: De minister heeft een evaluatie uitgezet naar het instrument zelfregulering en horizontaal toezicht (waaronder de toepassing van arbocatalogi). De onderzoekers zullen een overzicht geven van verschillende initiatieven. Daaruit volgt een beeld van de succes- en faalfactoren en de mogelijkheden voor een bredere toepassing. 

Vervolg: Het conceptrapport wordt rond de zomer van 2024 verwacht.