Halfdood op de bank. Lichamelijk en geestelijk uitgeput. Post-covidpatiënten met zogeheten post-exertionele malaise (PEM) kunnen zelfs de geringste inspanning niet aan. Bewegen mag dan gezond zijn, maar zorgt bij deze groep patiënten juist voor een toename van de klachten.
Patiënten met post-covid stuiten regelmatig op onbegrip en gebrek aan erkenning van hun klachten. Bij gebrek aan medische verklaring moet het immers wel iets psychisch zijn. Intussen staan zij maatschappelijk aan de kant en zijn duizenden van hen afgekeurd voor werk.
Steeds vermoeider na inspanning, hoe komt dat?
Hoe kan het toch dat mensen met post-covid na inspanning volledig instorten? En beweging de boel alleen maar erger maakt? Dat onderzocht infectieziektespecialist Michèle van Vugt, hoogleraar aan het Amsterdam UMC, samen met de afdeling bewegingswetenschappen van de VU. De onderzoeksresultaten zijn op 4 januari 2023 gepubliceerd in het vakblad Nature Communications.
De Amsterdamse onderzoekers namen monsters van spierweefsel van mensen met en zonder post-covid, voor en na een inspanningstest op de fiets. Vergelijking van deze biopten uit de twee groepen maakte duidelijk dat die extreme vermoeidheid een biologische oorzaak heeft. Want na fysieke activiteit is de schade in het spierweefsel bij mensen met post-covid groter. Bovendien blijkt uit de onderzoeksresultaten dat de energiefabrieken in hun cellen, de mitochondriën, bij hen veel minder goed functioneren.
Slechter functionerende energiefabrieken in cellen
Die minder goed functionerende mitochondriën verklaren volgens de Amsterdamse wetenschappers de extreme vermoeidheid bij mensen met post-covid. Doordat deze energiefabrieken in alle cellen zitten, veroorzaken ze energieproblemen door het hele lijf. Daardoor gaat de gezondheid van post-covidpatiënten steeds verder achteruit.
Daarnaast trof het onderzoeksteam in de spiercellen van de mensen met post-covid hogere concentraties eiwitklontertjes aan. Wellicht veroorzaakt dit verschijnsel het energieprobleem. Maar het kan ook zijn dat deze ophoping van schadelijke eiwitten er juist het gevolg van is.
Een gangbare aanname onder wetenschappers is dat achtergebleven restjes virus het immuunsysteem van post-covidpatiënten aan de gang houden. En dat dit hun klachten zou verklaren. De wetenschappers van het Amsterdam UMC vonden echter geen aanwijzingen voor zo’n virusresidu in de spieren.
Patiënten met post-covid blijven enzym produceren
Dezelfde groep onderzoekers deed eerder al een belangrijke ontdekking: elk menselijk lichaam maakt ter bestrijding van een covid-infectie een bepaald enzym aan. Dit zogeheten IDO-2-enzym verdwijnt normaalgesproken weer uit het lichaam, maar patiënten met post-covid blijven het produceren.
De onderzoekshypothese is dat dit enzym bijdraagt aan de verzwakking van de mitochondriën. De wetenschappers van het Amsterdam UMC willen dit in de toekomst nader onderzoeken.
Lichte inspanning, geen intensieve hersteltherapie
Voor nu verschaft het UMC-onderzoek meer inzicht in de neerwaartse spiraal die post-covid in het lichaam veroorzaakt. Daarnaast maakt het onderzoek duidelijk dat intensieve hersteltherapie bij fysiotherapeuten voor patiënten met post-covid niet de juiste aanpak is. Te veel inspanning werkt bij hen immers averechts.
De richtlijnen zijn daarom inmiddels aangepast en deze behandeling is daardoor niet langer de norm. Niet over de fysieke grenzen heen gaan, luidt nu het advies. Dit betekent: lichte inspanning die niet leidt tot verergering van de klachten. Dus niet intensief sporten, maar bijvoorbeeld wandelen of fietsen op een elektrische fiets. En altijd afgestemd op de conditie en mogelijkheden van de individuele patiënt.
Bronnen: amsterdamumc.org.nl, volkskrant.nl, nos.nl
Meer weten?
- Bekijk dit onderzoek Muscle abnormalities worsen after post-exertional malaise in long COVID | Nature Communications in Nature Communications.
- Bekijk het onderzoek uit juli 2023 in vakblad eBiomedicine.
